Bào chữa cho Nguyễn Văn Bình tại phiên tòa xét xử vụ án Mr Pips, luật sư Lưu Tiến Dũng đặt trọng tâm vào việc chứng minh lỗi và ý chí đồng phạm. Bị cáo biết gì về hoạt động của sàn, biết thủ đoạn chiếm đoạt từ khi nào và đã tham gia ra sao là những vấn đề phía bào chữa đề nghị làm rõ trước khi xác định trách nhiệm hình sự.
Phiên tòa xét xử Phó Đức Nam, tức Mr Pips, cùng 187 bị cáo tại TAND thành phố Hà Nội bước vào phần tranh luận sau những ngày xét hỏi. Ngày 4/11/2026, đại diện VKSND thành phố Hà Nội trình bày luận tội, đề nghị tổng hợp hình phạt tù chung thân đối với Phó Đức Nam và Lê Khắc Ngọ, tức Mr Hunter. Nguyễn Văn Bình bị đề nghị từ 11 năm đến 11 năm 6 tháng tù về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản. [1]
Các mức án được đề nghị cho thấy quan điểm xử lý nghiêm của cơ quan công tố. Còn tại phần tranh luận, từng căn cứ buộc tội, từng tình tiết bất lợi cho bị cáo tiếp tục được đặt lên bàn đối đáp. Đây là giai đoạn để kiểm chứng kết quả điều tra bằng chứng cứ công khai và những lập luận từ các bên tham gia tố tụng.
Phải chứng minh bị cáo thực sự biết gì
Trong luận cứ bào chữa, luật sư Lưu Tiến Dũng phân tích sự khác biệt giữa việc biết một sàn giao dịch chưa được cấp phép với việc biết sàn được sử dụng để chiếm đoạt tiền của khách hàng. Theo luật sư, khoảng cách giữa hai nhận thức ấy phải được làm rõ bằng chứng cứ cụ thể.
Viện dẫn Điều 10 và Điều 11 Bộ luật Hình sự về lỗi cố ý, vô ý, phía bào chữa đề nghị xác định Nguyễn Văn Bình biết thông tin nào là gian dối, biết từ thời điểm nào và có hành vi gì sau khi biết. Việc khách hàng có thể thua lỗ do rủi ro giao dịch cũng cần được phân biệt với việc tiền của họ bị chiếm đoạt bằng một thủ đoạn đã được sắp đặt.
Bởi vậy, việc nhận lương, hoa hồng, sử dụng kịch bản tư vấn hay làm theo chỉ đạo cần được đối chiếu với dữ liệu đào tạo, tin nhắn, trao đổi công việc và cách thức phối hợp thực tế. Theo lập luận bào chữa, những dữ kiện về công việc chưa đủ thay thế chứng cứ về ý chí cùng chiếm đoạt.
Một điểm được luật sư nhấn mạnh là sự khác nhau giữa nhận định bị cáo phải biết với chứng cứ xác định bị cáo đã biết. Nếu cho rằng người tư vấn biết bản chất lừa đảo, cần chỉ ra căn cứ cho nhận định đó. Nếu chỉ xác định được sự thiếu thận trọng, quá tin tưởng người quản lý hoặc không kiểm chứng thông tin, phải đánh giá đúng tính chất của lỗi, thay vì chuyển thẳng thành kết luận cố ý tham gia lừa đảo.
Cơ cấu công việc và sự câu kết phạm tội
Từ yếu tố lỗi, luật sư Lưu Tiến Dũng tiếp tục đặt vấn đề về căn cứ xác định đồng phạm theo Điều 17 Bộ luật Hình sự. Với Nguyễn Văn Bình, phía bào chữa yêu cầu chỉ rõ hành vi trực tiếp thực hiện tội phạm nếu xác định bị cáo là người thực hành; hoặc chứng minh việc biết và cố ý tạo điều kiện cho tội phạm nếu xác định là người giúp sức.
Một hệ thống có người điều hành, trưởng nhóm, nhân viên tư vấn và cơ chế trả thưởng có thể được tổ chức chặt chẽ về công việc. Tuy nhiên, theo luật sư, để áp dụng tình tiết phạm tội có tổ chức, vẫn phải chứng minh sự câu kết chặt chẽ nhằm cùng thực hiện tội phạm, cùng nhận thức của cá nhân bị quy kết về mục đích ấy.
Phía bào chữa cũng đề nghị xác định từng lần phạm tội khi xem xét tình tiết “phạm tội 02 lần trở lên” tại điểm g khoản 1 Điều 52. Số cuộc gọi, số khách hàng hay số lần nạp tiền phải được phân tích trong từng diễn biến cụ thể. Mỗi lần bị quy kết cần làm rõ hành vi, tài sản và ý chí tham gia của bị cáo.
Tranh luận về các tình tiết tăng nặng cũng xuất hiện trong phần bào chữa của nhiều luật sư khác tại phiên tòa. Theo phản ánh của Báo Công lý ngày 5/11, các ý kiến đề nghị xem xét việc áp dụng tình tiết có tổ chức, phạm tội hai lần trở lên và nguyên tắc không tính trùng tình tiết định khung với tình tiết tăng nặng. [2]
Làm rõ những hoạt động tạo niềm tin vào JasFX
Một nội dung đáng chú ý trong luận cứ của luật sư Lưu Tiến Dũng là đề nghị xác minh hoạt động quảng bá cho sàn JasFX. Tài liệu được dẫn ra là bài “Có nên đầu tư cổ phiếu Tesla ngay sau Tết Nguyên đán?”, đăng trên congly.vn ngày 10/02/2023. Bài viết giới thiệu tích cực về uy tín, giấy phép của JasFX, dẫn tới website và hướng dẫn người đọc mở tài khoản, nạp tiền giao dịch. [3]
Theo phía bào chữa, những nội dung này có tác dụng củng cố niềm tin của nhà đầu tư. Nếu sàn bị sử dụng làm công cụ chiếm đoạt, cần làm rõ cả quá trình xây dựng hình ảnh và thu hút người tham gia: ai cung cấp thông tin, ai đặt bài, quan hệ với bên vận hành ra sao và biết đến đâu về hoạt động thực tế.
Luật sư đặt vấn đề xem xét dấu hiệu giúp sức nếu có chứng cứ xác định người liên quan biết mục đích chiếm đoạt nhưng vẫn cố ý hỗ trợ. Đây là đề nghị điều tra, xác minh; việc xuất hiện một bài quảng bá chưa đủ để kết luận người viết, người cung cấp nội dung hoặc người đặt bài là đồng phạm.
Ở chiều ngược lại, phía bào chữa đề nghị xem xét những thông tin công khai ấy khi đánh giá nhận thức của nhân viên tư vấn, nếu xác định họ đã tiếp cận, được cung cấp hoặc được đào tạo bằng các tài liệu này. Cùng một thông tin, cần làm rõ ai biết sự thật phía sau và ai đã tin vào nội dung được giới thiệu.
Những chứng cứ cần được làm rõ trước phán quyết
Đối với hoạt động tư vấn, môi giới, luật sư Lưu Tiến Dũng đề nghị phân định vi phạm điều kiện kinh doanh, hành nghề chứng khoán với trách nhiệm đồng phạm lừa đảo. Việc xem xét Nghị định 156/2020/NĐ-CP và các văn bản sửa đổi phải căn cứ vào bản chất sản phẩm, nghiệp vụ, tư cách chủ thể và thời điểm thực hiện hành vi; đồng thời phân biệt giấy phép kinh doanh với chứng chỉ hành nghề.
Theo quan điểm này, nếu có vi phạm điều kiện hoạt động thì phải xử lý đúng vi phạm được chứng minh. Nhưng việc chưa được cấp phép không thể được dùng để thay thế chứng cứ về ý chí chiếm đoạt; ngược lại, có chế tài hành chính cũng không loại trừ trách nhiệm hình sự khi đầy đủ yếu tố cấu thành tội phạm.
Từ những vấn đề trên, luật sư đề nghị xem xét căn cứ trả hồ sơ điều tra bổ sung tại điểm a, điểm c khoản 1 Điều 280 Bộ luật Tố tụng hình sự. Những nội dung cần làm rõ gồm nhận thức của Nguyễn Văn Bình, cơ chế chiếm đoạt, phạm vi tham gia của bị cáo, căn cứ áp dụng tình tiết tăng nặng và dấu hiệu giúp sức từ hoạt động quảng bá. Đề nghị được đặt ra khi còn thiếu chứng cứ quyết định không thể bổ sung tại phiên tòa hoặc có căn cứ về người thực hiện hành vi phạm tội liên quan chưa bị khởi tố.
Trong một vụ án đông bị cáo, phân hóa trách nhiệm đòi hỏi đi đến từng hành vi và từng thời điểm nhận thức. Với Nguyễn Văn Bình, những vấn đề luật sư Lưu Tiến Dũng nêu tập trung vào yêu cầu ấy: chứng cứ nào xác định bị cáo biết thủ đoạn, hành vi nào thể hiện ý chí cùng thực hiện và phạm vi trách nhiệm đến đâu.
Đó là những nội dung cần được đối đáp thấu đáo trước khi Hội đồng xét xử đưa ra phán quyết. Quyền lợi của người bị hại và trách nhiệm của người bị buộc tội đều đòi hỏi một bản án xác định đúng người, đúng hành vi và đúng mức độ lỗi.
Nguồn đối chiếu
[1] Báo Bảo vệ pháp luật, “Viện kiểm sát đề nghị mức án đối với 188 bị cáo trong vụ án Mr Pips”, 04/11/2026. https://baovephapluat.vn/phap-dinh/ky-an/vien-kiem-sat-de-nghi-muc-an-doi-voi-188-bi-cao-trong-vu-an-mr-pips-209550.html
[2] Báo Công lý, “Vụ Mr Pips: Tranh luận về tình tiết tăng nặng và căn cứ buộc tội”, 05/11/2026. https://congly.vn/vu-mr-pips-tranh-luan-ve-tinh-tiet-tang-nang-va-can-cu-buoc-toi-546391.html
[3] Báo Công lý, “Có nên đầu tư cổ phiếu Tesla ngay sau Tết Nguyên đán?”, 10/02/2023. https://congly.vn/co-nen-dau-tu-co-phieu-tesla-ngay-sau-tet-nguyen-dan-232330.html
Những hình ảnh khác tại phiên xét xử sơ thẩm
